Depresyon nedir ?

Depresyon, esas olarak yaşamdan ve yaşadıklarından zevk alamama halidir. Depresyon yaşayan bir kişi daha önce severek isteyerek yaptığı şeyleri artık yapmak istememeye, yapsa bile bunlardan zevk alamamaya başlar. Yaşama sevincinin yerini “üzüntü, keder, mutsuzluk, isteksizlik, karamsarlık, umutsuzluk ve suçluluk” gibi duygular alır.

Depresyon her zaman bir hastalık mıdır ?

Depresyon her zaman bir hastalık değildir. İnsanlarda bir hastalık olmaksızın günlük olaylardan kaynaklanan depresyonu, hemen herkes yaşamında bir çok kez yaşar. Bu tür depresyon çoğu kez bir yitime tepki olarak ortaya çıkar. Bir yakını ölen, işini yitiren ya da umut ettiği bir şeyi elde edemeyen kişide sıklıkla depresyon ortaya çıkar. Bu tür depresyonun süresi ve şiddeti sınırlıdır, açıkça belirli bir olayla ilişkilidir. Kişinin günlük yaşamında çok önemli değişiklikler yaratmaz. Kişiyi neşelendirecek, canlandıracak bir şey olduğunda kişi üzüntü ve neşesizlik halini atabilir.

Ne zaman bir hastalıktan söz edilebilir ?

Ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanları depresyonun tedaviyi gerektiren bir hastalık olup olmadığını ayırt etmeye çalışırken belirtilerin şiddetine, ne zamandır sürdüğüne ve kişinin yaşamına etkisine bakar. Bir hastalıktan söz edebilmek için kişinin yakınmalarının en az on beş gün boyunca hemen hemen her gün ve gün boyu sürmesi gerekir. Yani kişi yaşadığı üzüntüyü, kederi atamaz; biraz neşelenir, canlanır gibi görünse de hiçbir zaman daha önceki neşesini, canlılığını kazanamaz. Fakat unutulmaması gerekir ki yaşanan depresyonun bir hastalığa dönüşüp dönüşmediğine bir doktorun karar vermesi gerekir. Diğer önemli bir noktada ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanının hastalığa dönüşmeyen depresyona da yardımcı olabilmeleridir. Bu nedenle baş etmekte zorlandığı duygular yaşayan herkesin bir ruh sağlığı ve hastalıkları uzmanına başvurmasında yarar vardır.

         Herkeste depresyon görülebilir mi ?

         Evet depresyon herkeste görülebilir. Çocuk, genç, erişkin yaşlı, zengin, fakir, kadın erkek herkeste görülebilir. Fakat bazı kişilerde depresyon gelişme olasılığı daha yüksektir. Bunlara yatkınlık yaratan özellikler diyoruz. Örneğin ailesinde depresyon geçirmiş bir kişi varsa ailenin diğer üyeleri depresyon geçirmeye yatkın olurlar.

Depresyonun kadınlarda daha sık görüldüğü belirtilir, bunun nedenleri   nedir ?

        Yapılan araştırmalarda depresyonun kadınlarda iki kat daha fazla olduğu görülmektedir. Ancak bunun nedeni günümüzde tam olarak anlaşılmış değildir. Kadınlığa özgü hormonların ve kadınların

kadın olmaktan dolayı yaşadıkları streslerin farklılığı yaratan başlıca nedenler olduğu ileri sürülmektedir. Diğer yandan bu farklılığın yapay bir farklılık olduğunu ileri süren araştırmacılar da vardır. Bu araştırmacılar erkeklerin yaşadıkları depresyonu tanıyamadıklarını ya da toplumsal rolleri nedeniyle depresyonla ilgili yakınmalarını ifade etmekten ve bunlar için çare aramaktan kaçındıklarını belirtmektedirler.

          Depresyon yaşayan bunu kolayca fark edebilir mi ?

Depresyon yaşayan bir kişi bunu çoğu zaman kolayca fark eder. Fakat asıl sorun bir hastalık haline gelip gelmediğini anlayabilmektir. Günlük yaşantıda sık karşılaşılıyor olması bazı kişilerde depresyonun "olağan" bir yaşantı olduğu düşüncesini yaratabilmektedir. Diğer yandan bazı kişiler de depresyona kader gözüyle bakabilmektedirler. Bu iki tutum da tedavi gerektirecek düzeyde depresyonun fark edilmesini, kişinin depresyonu için çare aramasını ve gittiği bir doktora bunlardan söz etmesini engelleyebilmektedir. Hastalar yaşadıkları duygulardan söz ederlerse "yetersiz", "güçsüz", "akıl hastası" vb şeklinde nitelenebileceklerini düşünerek de yakınmalarından söz etmekten kaçınmaktadırlar.

         Herkesi etkileyebilecek bir olay sonrasında yaşanan depresyon tamamen normal bir durum mudur ?

Herkesi etkileyebilecek bir olay yaşayan ya da ciddi bir hastalığa yakalanan kişide ortaya çıkan depresyon bir çok kişi tarafından "normal" ya da "beklenen" bir durum olarak değerlendirilmektedir. Oysa bu doğru bir yaklaşım değildir. Herkesi etkileyebilecek bir olay yaşayan kişinin üzüntüsü tedaviyi gerektirecek bir depresyona dönüşebilir. Örneğin ölümcül bir kansere yakalanan kişide depresyon çıkmasının son derece doğal olduğu düşünülür ve depresyonun tedavisi için çaba gösterilmez. Böyle bir durum kuşkusuz herkesi çok üzer. Fakat bu üzüntü çok şiddetli bir hal aldıysa, kişinin yaşamını etkilemeye başladıysa, artık normal üzüntüden söz edilemez, bir depresif hastalığın geliştiği düşünülmeli ve bir doktora başvurma düşünülmelidir.

Psikiyatri uzmanları depresyonlu hastaların tedavisi sırasında ne gibi güçlüklerle karşılaşırlar ?

          Depresyonlu hastaların tedavisinde karşılaşılan en önemli güçlükler arasında tedavinin ve ilaçların zamanından önce bırakılmasıdır. Bir diğeri ise hasta yakınlarının hastaya yönelik tutum ve davranışlarıdır. Hastaların çoğu depresyon tedavisinde kullanılan ilaçların bağımlılık yapacağı endişesi taşırlar. Hele yakınları, tanıdıkları ve bilgisi yetersiz bir eczacı kalfası bu ilaçların bağımlılık yapabileceğini söylüyorsa hastaların kafaları iyice karışmaktadır. Oysa depresyon tedavisinde kullanılan ve antidepresan olarak adlandırılan ilaçların bağımlılık   yapma potansiyelleri yoktur. Diğer yandan hem hastalarda hem hasta yakınlarında depresyonun kişinin kendi çabasıyla aşılabilecek bir durum olarak düşünülmesi de tedaviye uyumu etkimektedir. Bir çok kişi tarafından hastalara gez-dolaş, kafanı takma, istersen bu durumu atlatabilirsin gibi tavsiyeler hastaları tam tersi olumsuz etkilemektedir. Depresyonlu hastalar böyle diyenlerin hastalığına ve kendisine inanmadıklarını düşünmektedirler.

Erol Özmen

Celal Bayar Üniversitesi Tıp Fakültesi

Psikiyatri AD Öğretim Üyesi